Isparta Tarihinin Ön Odası              

                  Isparta Valisi Abdi Paşa
                (Gelendost Avşar’dan Evliydi-1814-)

Abdi Paşa'yı,  Peygamber Camisi yaptıranı olarak Isparta da ile tanımayanız yoktur.  (Isparta bölgesi valisi Abdi Paşa'nın Peygamber Camii veya Kavaklı Cami denilen caminin yapımcısı olarak tarihe geçmiştir. (1782)

Kavaklı Cami) denilen camiyi yaptırmış. Cami, Medrese, Kitaplık, Şadırvan, Okul gibi hayırlı tesisler yaptıran hayırsever bir valimizdi.

Bunların dışında, Gelendost Avşarlıların akrabası olan Paşamızın kalan Kelâmı Kadim (Kur' an) ve Kitap Yazıcılığı, kitap süs sanatı el becerisi, , tezhipçilik gibi el hünerleri gelişmişti. Isparta da bunlarla ilgili kurslar açmıştır.

Isparta Valisi Abdi Paşanın Kavaklı camideki kendi el yazması nefis yazıları bir fiil kendisinin elinden çıkmıştır. Kavaklı Camii, ya da kendi adıyla Abdi Pasa camiinin içindeki bitkisel dekorlu Kütahya çinileri n ön çizimlerini kendisi yapmış ve Kütahya ya sipariş vermiştir.

Avşar (Gelendost- Avşar Köyü) Bucağı, esasında Osmanlı Sarayı ve paşalar için eş temininde (söz yerinde ise)  bir gelin deposuydu. Gelendost lu Hüseyin Paşa’nın annesi, Gelendost lu Haydar Paşa’ nın eşi, Aslen Burdurlu olan ve Isparta da doğan Halil Hamit Paşa' nın Annesi, Padişah Abdülaziz’in 3. eşi, Abdi Paşa’nın eşi de Avşar köylüdür.
Şimdi Gelendost a bağlı Avşar köyü Selçuklu ve Osmanlı mutfağına aççı temin yeriydi.  Bolu’nun adı çıkmış. Dünya’nın en güzel yemeklerinin yapıldığı yerlerden birisi Avşar ve Yalvaç tır…(Hıristo Delibaş’ ın defterinden. Osmanlı (Isparta) Rumlarının torunlarından olan Bekindik Ağa (Bekir Ağa’nın defterinden… Serez-Yunanistan-2009 )

Abdi Paşa, Gelendost Avşar’dan evlidir. İkinci eşi Avşar Bucağındandır. Abdi Paşa, Selçuklu kasabası olan Avşar Bucağında (Gelendost) bazı bayındırlık işlerine girişir. Selçuklu canisinin onarımı, Avşar Bucak müdürü ve çalışanları için konut yaptırır.

Avşar höyüğünün üzerine dört-beş metrelik toprak örttürerek, içindeki tarihi kalıntıların yıllar sonra bozulmadan durmasını sağlamaya yönelik güzel düşüncelerinden birisi olmuştur.

Isparta kahramanı olan Avşarlı Hafız İbrahim Demiralay’ ın (kendi adıyla)1919 da Demiralay birliklerinin eğitimini yaptırdığı Avşar-Yenice köyü arasındaki korulukta bulunan Lüle taşı madenini işleten yine Abdi paşa olmuştur.

Halen Abdi Paşa’nın sülalesinin soyunun Avşar köyünde devam ettiğini söyleyebiliriz. Abdiler Sülalesi, soyundan olan ve Hilmi Dilen İlköğretim okulundan Emekli Öğretmenimiz Saygıdeğer Doğan Yalçın’ ınn aramızda olduğunu söylemeliyim. Ve Avşar köyünde bu paşamızın soyundan büyük bir sülale yaşamını sürdürmektedir.

Abdi Paşa’nın iki eşinden dokuz çocuğu vardır. Dört erkek çocuğundan birisi Osmanlı Girit isyanında şehit düştü. İkinci oğlu da yine Edirne taraflarında birliğiyle birlikte Yunan İsyancıların tuzak kurmaları sonucunda şehit düşer.
Diğer iki oğlundan birisi zahire tüccarlığı yapar. Isparta da kalır. Diğer oğlu ise, Isparta da dericilik mesleği nedeniyle gibi dericilik sanatıyla uğraşır. En küçük oğlu ise, Rum ustaları ile birlikte Osmanlı’nın ihtiyacı olan suluk, barutluk, semer, kütüklük, kılıç kını gibi dericilikle uğraşır.

Beş kızından “Avşar” adlı olan kızı sanatçıdır. Duvar Kilimi portreleri yapar.
Isparta dağlarından toplattığı bitki köklerinden duvar kilimleri için kök boya yapar. Kök boya yöntemiyle duvar kilimleri yapar. Sanatçıdır. Kavaklı camii işlemelerinin şeklini babası Abdi pala ile birlikte planlamışlardır.

Abdi Paşa vakitlerinin çoğunu Isparta Mevlevi dergâhında geçirmektedir.
Kızı Avşar, yaptığı renkli, kökboyalı resimli duvar kilimlerini konuk gelen devlet görevlilerine hediye olarak verilmekte... Şimdiki Pamuk otelinin bulunduğu bölgede bulunan Mevlevi Dergâhının duvarlarını bu kilim portreler süslemiştir. Ancak bikri ve insan figürleri bazı tutucu insanları rahatsız etmiştir.

Kilim portreleri üzerine, Hz. Mevlâna’nın,  diğer sembolize semazen ekibi figürleri resim edilmesi oldukça Isparta da olumsuz ses yapmıştır. Hz. Mevlana’nın Kadınhanı sazlığında ibadet ederken resmedilmiş kilim tablosu, Mevlevi dergâhı müritlerini de çileden çıkarmış.

İşte bir gün Abdi Paşa nın kızı Avşar, Vali Konağının bahçesinde tabiattan topladığı bitkilerden kök boya çıkarmak için kazanlar kaynamaktadır. İpler boyanmakta. Bu durumda iken iki meczup Vali konağı bahçesine girip Avşar’ı kol-paça tutarak kaynayan kök boya kazanlarının içine batırarak katletmişlerdir.

Kızlarının başına böyle bir bela gelmemesi için hiç kimse kız çocukların adını Avşar koymamışlardır. Duyanlar imdada yetişememişler. Meczuplar yakalanmışlar. Isparta kadısına verdikleri İfadelerinde:” bu kadın şeytanın resmini yapıyordu. Öldürdük” demişler.

Ve iki meczup ve perde arkasındaki dört kişi; toplan altı kiş, Mimar Sinan camii önündeki ağaçların bulunduğu meydanlıkta gündüz idam edilirler. Cesetleri iki gün kavak ağaçlarında asılı kalmıştır. Abdi Paşa, bir daha kendini toparlayamamış. İnme gelmiş. Ve vefat etmiştir. Diğer ailesi Isparta da durmamış. Gelendost Avşar! a göç etmiştir.

Araştırma. Bayram AYGÜN-2012-Isparta