Kurumların görüşüne açılması beklenen düzenlemenin yıl sonunda yürürlüğe girmesi hedefleniyor.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, plastik kirliliğini azaltmak amacıyla hazırladığı yeni yönetmelikle tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımını sona erdirmeyi amaçlıyor. Bu kapsamda plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabaklar, genleştirilmiş polistirenden (EPS-köpük) gıda kapları, içecek kapları ve içecek bardakları, plastik çubuklu kulak pamukları ve pipet gibi ürünlerin piyasaya arzı yasaklanacak.
Düzenleme, Sıfır Atık Hareketi kapsamında yürütülen çalışmaların devamı niteliğinde olacak. Bakanlık daha önce depozito yönetim sistemiyle içecek ambalajlarının geri dönüşümünü teşvik etmişti. Geçen yıl yayımlanan 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası doğrultusunda hazırlanan yönetmeliğin çalışmaları ise tamamlanma aşamasına geldi.
1,5 Milyar Liralık Tasarruf Hedefleniyor
Hazırlanan yönetmelik taslağının önümüzdeki günlerde kurumların görüşüne açılması planlanıyor. Sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcilerinin değerlendirmelerinin ardından düzenlemeye son şekli verilecek ve yıl sonunda yürürlüğe girmesi öngörülüyor.
Söz konusu yasakla birlikte yıllık 1,5 milyon ton karbondioksit eşdeğeri karbon salımının engellenmesi hedefleniyor. Ayrıca yaklaşık 1,5 milyar liralık atık yönetim maliyetinden tasarruf edilmesi planlanıyor.
Tek kullanımlık plastik ürünlerin yerine ise cam, porselen, ahşap ve karton gibi doğa dostu alternatiflerin kullanılması teşvik edilecek.
Yeni Kısıtlamalar da Gündemde
Bakanlık ilerleyen süreçte bazı ürünler için de ek tedbirler planlıyor. Buna göre kısmen plastikten üretilen içecek bardakları, gıda kapları, ebat ve ağırlıktan bağımsız kargo poşetleri, ıslak mendiller ve yüzey temizleme havlularının tüketiminin azaltılması amacıyla kısıtlama ve işaretleme gibi uygulamalar gündeme gelebilecek.
Türkiye’de Plastik Tüketimi Dikkat Çekiyor
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile yapılan araştırmaya göre vatandaşların büyük çoğunluğu tek kullanımlık plastiklerin azaltılmasını destekliyor. Araştırmada bireylerin yüzde 77,65’i tek kullanımlık plastiklerin daha az kullanılmasını, yüzde 72,52’si ise bu ürünlerin daha az satın alınmasını desteklediğini belirtti.
Katılımcıların yüzde 76,40’ı plastik pipet, tabak ve çatal-bıçak gibi ürünlerin kullanımının kısıtlanmasını faydalı bulurken, yüzde 60,02’si ise tamamen yasaklanmasını desteklediğini ifade etti. Ayrıca katılımcıların yüzde 78,71’i kağıt, karton ve ahşap alternatifleri, yüzde 80,12’si ise metal, porselen ve seramik gibi yeniden kullanılabilir ürünleri desteklediğini belirtti.
Öte yandan Türkiye’de 2022 yılında toplam 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi. Bu miktarın içinde 2 bin 858 ton kulak pamuğu çubuğu, 32 bin 406 ton çatal-kaşık, 25 bin 584 ton tabak, 10 bin 234 ton pipet, 5 bin 117 ton plastik karıştırıcı, 63 bin ton gıda kabı, 120 bin ton plastik bardak ve 155 bin 935 ton plastik içecek şişesi yer aldı. Tek kullanımlık plastik tüketiminin ilerleyen yıllarda daha da arttığı ifade edildi.
Avrupa’da Birçok Ülkede Uygulanıyor
Tek kullanımlık plastiklerin yasaklanmasına yönelik uygulamalar Avrupa’da da yaygın şekilde hayata geçiriliyor. Avrupa Birliği’nin 2019 yılında kabul ettiği “Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi” kapsamında birçok ülke benzer yasakları uygulamaya başladı.
Fransa, tek kullanımlık plastik ürünlerin büyük bölümünü ülke genelinde yasaklayarak kapsamlı bir uygulamaya geçti. Almanya ise direktifi ulusal yasaya aktararak üreticilerden raporlama talep eden ve “Tek Kullanımlık Plastikler Fonu” gibi finansal mekanizmalarla çevre projelerini destekleyen düzenlemeler getirdi.
İspanya plastik ambalajlara kilogram başına vergi uygulamasıyla sürdürülebilir malzemelere geçişi teşvik ederken, Hollanda belirli ürünlerde ücretlendirme getirerek bazı ürünlerin satışını aşamalı olarak kaldırdı.
İrlanda tek kullanımlık servis ürünleri ve ıslak mendiller için yasak planları yaparken, İtalya kompostlanabilir plastiklere istisna tanıyan düzenlemeler geliştirdi. Yunanistan ise kamu kurumlarında tek kullanımlık plastikleri yasakladı.
Estonya, Letonya, Polonya, Slovenya ve Finlandiya da AB direktifini ulusal yasalara tamamen uyarlamak için çalışmalarını sürdürüyor.