Çıraklık ve stajyerlik döneminde yapılan çalışmaların emeklilikte geçerli olan uzun vadeli sigorta kollarına dahil edilmesi yönünde beklentisi olan milyonlarca çalışanı yakından ilgilendiren, yargıdan emsal teşkil edecek çok kritik bir karar çıktı. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, çıraklık dönemindeki çalışmaların emeklilik primlerine dahil edilmesini isteyen davacıyı haklı bulan yerel mahkeme kararını bozarak son noktayı koydu.
16 Yaşındaki Çıraklık Dönemi İçin Hizmet Tespit Davası Açtı
Hukuki süreç, 1987-1989 yılları arasında henüz 16 yaşındayken Makine Kimya Endüstrisi (MKE) bünyesinde çırak statüsünde çalışan bir kişinin açtığı hizmet tespiti davasıyla başladı. Davacı, söz konusu yıllarda gerçekleştirdiği çalışmaların yalnızca mesleki eğitimden ibaret olmadığını, fiilen üretimde görev aldığını ve uzun vadeli sigorta kollarına tabi bir zorunlu sigortalılık statüsünde geçtiğini ileri sürerek bu günlerin emeklilik prim gün sayısına eklenmesini talep etti.
İlk Derece ve Bölge Adliye Mahkemeleri İşçiyi Haklı Bulmuştu
Davayı inceleyen ilk derece iş mahkemesi, davacının söz konusu dönemde doğrudan üretime yönelik çalıştığı ve gün içerisindeki faaliyetlerinin ağırlıklı olarak meslek öğrenme niteliği taşımadığı kanaatine vardı. Mahkeme, işçinin talebini kabul ederek çıraklık döneminin emeklilik primlerine dahil edilmesine hükmetti. Bu karara karşı yapılan itirazı değerlendiren Bölge Adliye Mahkemesi de (İstinaf) yerel mahkemenin kararını hukuka uygun bularak onadı.
Yargıtay Kararı Bozdu: "Esas Amaç Çalışma Değil, Meslek Öğretimidir"
Davanın temyiz edilmesi üzerine dosya Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin gündemine geldi. Yargıtay, mülga 506 Sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’na atıfta bulunarak, çıraklık devresi olarak kabul edilen süreler içinde analık, malullük, yaşlılık ve ölüm (uzun vadeli) sigortaları hükümlerinin uygulanamayacağını açıkça öngördüğünü hatırlattı.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, yerel mahkemelerin kararlarını bozduğu gerekçeli kararında şu tarihi vurguları yaptı:
Hizmet Akdi Kurulamaz: Çıraklık sözleşmelerindeki temel ve esas amaç bir çalışma olgusu (hizmet akdi) yaratmak değil, kişiye bir meslek ve sanat öğretilmesidir.
Üretim Eğitimin Doğal Bir Uzantısıdır: Çırağın iş yerindeki üretimle ilgili çalışmalara bilfiil katılması, çıraklık ilişkisini ortadan kaldırmaz. Yapılan uygulama ve üretim işleri, görülen mesleki öğrenimin doğal bir uzantısı ve gereğidir.
Görünüşe Aldanılmamalı: Bu işler, dışarıdan bakıldığında normal sigortalı işçilerin yürüttüğü faaliyetlerle aynı görünümde bulunsa bile, belirgin bir şekilde öğrenim çevresi ve müfredatı içinde kalmaktadır.
Yargıtay, bu yasal gerekçelerle yasal anlamda bir hizmet akdinin varlığından söz edilemeyeceğini, dolayısıyla emekliliğe esas teşkil edecek sigortalılık niteliğinin kazanılmasının da mümkün olamayacağını belirterek alt mahkemelerin kararlarını bozdu. Bu karar, staj ve çıraklık süresinin emeklilikten sayılması için dava açmaya hazırlanan binlerce çalışan için bağlayıcı bir emsal teşkil edecek.