Eski Türkçede yönler, o yönün doğa üzerindeki etkilerine göre isimlendirilirdi. Kuzey yönü, güneş ışınlarını doğrudan almadığı ve daha serin/gölgeli kaldığı için bu kökten türetilmiştir. İşte "kuz" kelimesine dair bazı etimolojik detaylar:
-
Anlam Kayması: Eski metinlerde (örneğin Divan-i Lugat-it Türk'te) "kuz", güneşin ulaşamadığı dağ yamaçları veya gölgelik alanlar için kullanılmıştır.
-
Türetme: "Kuz" ismine getirilen +gAy (veya +ey) ekiyle "kuzey" (gölgeli yer/yön) kelimesi oluşmuştur.
-
Zıtlık: Tıpkı "kuz" (gölge) kökünden "kuzey" türetildiği gibi, "gün" (güneş) kökünden de güneş alan yer anlamında "güney" türetilmiştir.
-
Sembolizm: Eski Türklerde yönler renklerle de eşleştirilirdi. "Kuz" kelimesinin temsil ettiği karanlık ve gölge nedeniyle, kuzey yönü kara (siyah) rengiyle simgelenmiştir. (Örneğin: Karadeniz'in kuzeydeki deniz olması gibi).
Özetle, "kuz" kelimesi doğrudan güneş ışığından mahrum, serin ve gölgede kalan bölgeyi ifade eder.
Kuzey kelimesinin diğer Türk dillerindeki karşılıklarını veya "güney, doğu, batı" gibi diğer yönlerin etimolojik kökenlerini de merak eder misiniz?