Son yıllarda kilo verme tedavilerinde kullanılan GLP-1 temelli ilaçların ardından, ilaç sektörünün yeni odak noktalarından biri de beynin uyku ve uyanıklık sistemini düzenleyen oreksin oldu. Oreksin reseptörlerini hedef alan yeni ilaçların özellikle narkolepsi gibi uyku bozukluklarının tedavisinde önemli bir gelişme yaratabileceği belirtiliyor.
Oreksin, beynin hipotalamus bölgesinde üretilen ve uyanıklığın sürdürülmesi, uyku-uyanıklık döngüsü, iştah ve enerji dengesi gibi işlevlerde rol oynayan bir nöropeptit olarak biliniyor. Bilim insanları uzun süredir bu sistemi taklit ederek uyanıklığı artırabilecek tedaviler üzerinde çalışıyor.
ABD’DE İLK OREKSİN AGONİSTİNE ONAY
Bu alandaki en önemli gelişmelerden biri 5 Ağustos 2026’da yaşandı. Takeda tarafından geliştirilen oveporexton, narkolepsi tip 1’in altında yatan oreksin eksikliğini hedefleyen ilk tedavi olarak ABD’de onay aldı. İlaç, oreksin-2 reseptörünü uyararak beyindeki eksik oreksin sinyalini yeniden oluşturmayı amaçlıyor.
Oveporexton üzerine yapılan klinik çalışmalarda, narkolepsi tip 1 hastalarında gündüz uyanıklığının arttığı, aşırı uyku halinin ve katapleksi belirtilerinin azaldığı bildirildi.
UYKU İHTİYACINI ORTADAN KALDIRMIYOR
Yeni ilaçların “artık uyumamıza gerek kalmayacak” şeklinde yorumlanması ise bilimsel olarak doğru değil. Oreksin agonistlerinin amacı sağlıklı insanların uyku ihtiyacını ortadan kaldırmak değil, oreksin sistemi bozulmuş veya eksik çalışan hastalarda normal uyanıklığın yeniden sağlanmasına yardımcı olmak.
Dolayısıyla bu ilaçlar, az uyuyarak tamamen dinlenmiş hissetmeyi sağlayan genel amaçlı bir “uykusuzluk ilacı” olarak değerlendirilmemeli. Mevcut çalışmaların odağında özellikle narkolepsi gibi ciddi uyku bozuklukları bulunuyor.
İLAÇ SEKTÖRÜNÜN YENİ HEDEFİ OREKSİN
GLP-1 ilaçlarının iştah ve metabolizma üzerindeki etkisinin ardından oreksin sistemine yönelik araştırmalar da ilaç sektörünün dikkatini çekmiş durumda. Bilim insanları, beynin uyanıklığı düzenleyen bu mekanizmasının farklı hastalıkların tedavisinde nasıl kullanılabileceğini araştırmayı sürdürüyor.
Oreksin agonistlerinin gelecekte başka uyku ve nörolojik hastalıklarda kullanılıp kullanılamayacağı ise devam eden araştırmaların sonuçlarına bağlı olacak.