"Isparta’mızı ayağa kaldıracak güç, gerçek dışı anlatılarda değil; bilgiye, eğitime ve geleceğe açılan kapılardadır. Bayram AYGÜN"
Kar tünellerinden adımını atan her çocuk; yalnızca kardan bir koridoru değil, imkânsızlıkları yararak aydınlığa açılan bir eğitim kapısını aralıyordu. Isparta’nın öğrencileri, tüm olumsuz hava şartlarına rağmen okula gitme kararlılığını gösteriyordu. Çünkü onlar, hayatla mücadelenin ancak zorluklara göğüs germekten geçtiğinin bilincindeydi1861’in Ispartalısı.
Tarih, yalnızca yazılı belgelerle değil, tabiatın, insanın omuz omuza verdiği amansız mücadelelerle şekillendiğini sizler de tahmin bilirsiniz. 1861 yılının sert kışında Isparta, tarihinin en ağır kar felaketlerinden biri yaşandı. Sancak Isparta’sının sokakları bir metreyi aşan, insan boyuna yaklaşan kar kütleleri kaplamış; evlerin kapılarından sokağa ulaşabilmek için beyaz surlar içinde adeta tüneller açıldı. Soğuk mavi kış atmosferinin ortasında, taş, ahşap konakların bacalarından yükselen tütsü gibi sıcak dumanlar, hayatın her şeye rağmen devam ettiğinin usulce birer nişanesiydi.
O dondurucu günlerde Ispartalılar; aba, cepken, şalvarları içinde ellerinde küreklerle kar tünelleri açıyor; kadınlar, çocuklar bu beyaz geçitlerden dayanışma içinde ilerliyordu. Ayazmana yolu üzerindeki dere yatağında kurulan derme çatma pazarda demircilerin çekiç sesleri, karda ilerlemekte zorlanan yük hayvanlarının solukları birbirine karışıyordu. Katır-eşeklerin taşıdıkları yükten midir nedir: Ağızlarından buhar bulutu çıkıyordu.
Isparta adeta karların altına gömülmüş, günlük hayat durma noktasına gelmişti. Ancak insanların yüzlerindeki ifade çaresizlik değildi. Başta Mevlevi cemaati olmak üzere; Isparta’daki cemaat ve tarikat çevrelerinin yüreklerine gökten bir ses gelmişçesine saygıdeğer Ispartalıları isyana değil; sabır, metanet (dayanma gücü), sarsılmaz bir umut aşılarlar. Yürüme zorluğuna karşın tarikat, cemaat hocaları ikişerli gruplar halinde şehir içine dağılıp halkımıza nasihatlerde bulunuyorlardı.
Çünkü tarihin bize öğrettiği en yalın gerçek şudur: Kar altında kalan şehirler elbet yeniden ayağa kalkar. Asıl tehlike, toprağın değil, fikirlerin ve zihinlerin kar altında kalmasıdır.
Nitekim Isparta halkı bir yandan kürek-kürek kar açıp hayata tutunmaya çalışırken, diğer yandan geleceğini inşa etmekten vazgeçmiyordu. Şehrin bir köşesinde kar tünellerinden çıkan bir çocuğun adımları, arka planda yükselen yeni Rüştiye (Ortaokul) Mektebi’nin siluetiyle kesişiyordu.
Kar tünellerinden adımını atan her çocuk ellerinde evden aldıkları birer odun olduğu halde, sadece kardan bir koridoru değil; imkânsızlıkları yararak aydınlığa açılan bir eğitim kapısını aralıyordu. Buna rağmen batılı anlamda eğitim veren Şadiye karma ortaokulu ile Rüştiye erkek ortaokulu, Sparta Kız-Erkek Rum ve Ermeni okulu bu iklim şartlarına rağmen tatil edilmedi. Eğitim ve öğretime devam edildi. 1861’in kışı Isparta için sadece çetin bir doğa olayı değil, aynı zamanda ticarette, eğitimde yeni bir dönemin, sarsılmaz bir geleceğe yürüyüşün sembolüydü.
Geçmişten günümüze bakıldığında, çetin kışlar, fırtınalar gelip geçer. Şehirleri örten karlar elbet erir; fakat bir toplumun ilme, dayanışmaya, azme olan inancı, bilgili olununca her zorlu kapıların açılacağıdır. Eğitime karşı susamışlık hissiyle bilgilenmekten geri kalmayan Ispartalılara böyle bir kış engel olamaz. Hiçbir soğuk Isparta’nın öğrencilerine o meşaleyi söndürmeye yetmez.
Ya şimdi! 1861’inkışıyla günümüzü karşılaştıralım. Bu günümüzde; ince ince bir kar yağdığında bile okullar da eğitime ara veriliyor. Geleceği şekillendirecek insanlarımıza tabiatla, hatayla mücadele etme fırsatlarını ellerinden alıyoruz. Bu durum bir hatadır!
Isparta'nın beyaz örtü altındaki bu efsanevi direnişi, bugün de bizlere en zor zamanlarda bile umudun, eğitimin yolumuzu aydınlatacağını söylemeye devam ediyor.1861 kışında Isparta'nın üzerine metrelerce kar yağdı; yollar kapandı, hayat yavaşladı. Ama çocukların okul yolu kapanmadı. Çünkü o günün Ispartalıları biliyordu ki insanı geleceğe taşıyan yol, taşla değil bilgiyle döşenir. Bugün karlar çoktan eridi. Fakat o kar tünellerinden yürüyerek okula giden çocukların bıraktığı izler, hâlâ bu şehrin hafızasında yaşamaya devam ediyor.
BAYRAM AYGÜN; 2026 Isparta
