Uzun süredir devam eden gerilimin ardından Washington ile Tahran arasında önemli bir diplomatik adım atıldı. Açıklamalara göre taraflar, çatışmaların sona erdirilmesini hedefleyen kapsamlı bir mutabakat üzerinde uzlaşmaya vardı. Anlaşmanın yalnızca güvenlik başlıklarını değil, ekonomik yaptırımlar ve nükleer faaliyetlere ilişkin düzenlemeleri de içermesi dikkat çekiyor.
ABD İRAN SON DAKİKA!
ABD ile İran arasında üzerinde uzlaşı sağlanan mutabakatın, bölgedeki çatışmaların başlamasından yaklaşık dört ay sonra yürürlüğe girdiği bildirildi. Açıklamalara göre belge, 17 Haziran'da gerçekleştirilen diplomatik temaslar sırasında ABD Başkanı Donald Trump tarafından imzalanırken, aynı gün İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın da onayıyla resmiyet kazandı.
ABD yönetimi, anlaşmanın uygulanmasının tarafların yükümlülüklerini yerine getirmesine bağlı olduğunu vurgularken, İran'ın taahhütlerini eksiksiz yerine getirmesi halinde mutabakatta öngörülen ekonomik ve siyasi adımların hayata geçirileceğini belirtti.
Mutabakatın temel hedefleri arasında çatışmaların kalıcı şekilde sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı'nda ticaretin yeniden başlaması, yaptırımların aşamalı olarak kaldırılması ve İran'ın nükleer faaliyetlerine ilişkin yeni bir yol haritası oluşturulması yer alıyor.
Çatışmaların Sona Erdirilmesi Amaçlanıyor
Mutabakatın ilk maddesi, tarafların Lübnan dahil tüm cephelerde askeri faaliyetleri durdurmasını ve gelecekte birbirlerine karşı silahlı operasyon başlatmama taahhüdünde bulunmasını içeriyor. Ayrıca güç kullanma tehdidinden kaçınılması ve bölgesel istikrarın korunması hedefleniyor.
Egemenlik İlkesine Vurgu Yapıldı
Anlaşmanın ikinci maddesi, iki ülkenin birbirlerinin egemenliğine, toprak bütünlüğüne ve siyasi bağımsızlığına saygı göstermesini öngörüyor. Taraflar ayrıca karşılıklı olarak iç işlerine müdahale etmeme konusunda mutabık kaldı.
Nihai Anlaşma İçin Müzakere Süreci
Mutabakata göre taraflar, kapsamlı ve kalıcı bir anlaşmaya ulaşabilmek amacıyla en fazla 60 günlük yeni bir müzakere süreci yürütecek. Gerektiğinde bu sürenin ortak kararla uzatılabileceği de belirtiliyor.
Deniz Ablukasının Kaldırılması Planlanıyor
Belgenin ilgili maddesine göre ABD, İran limanlarına yönelik deniz kısıtlamalarını aşamalı şekilde kaldıracak. Sürecin yaklaşık 30 gün içerisinde tamamlanması hedeflenirken, ilerleyen aşamalarda ABD'nin bölgedeki askeri varlığını azaltması da planlanıyor.
Hürmüz Boğazı Ticari Geçişlere Açılacak
Anlaşma kapsamında İran, ticaret gemilerinin Hürmüz Boğazı'ndan güvenli şekilde geçebilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmayı kabul ediyor. Teknik engellerin kaldırılması, mayın temizliği ve deniz trafiğinin yeniden işler hale getirilmesi de planlanan adımlar arasında bulunuyor.
Ekonomik Kalkınma İçin Yeni Plan
Mutabakatın ekonomik bölümünde, İran'ın yeniden yapılanmasına katkı sağlayacak en az 300 milyar dolarlık bir kalkınma planının hazırlanması öngörülüyor. Finansman modeline ilişkin ayrıntıların ise ilerleyen müzakerelerde netleştirilmesi bekleniyor.
Yaptırımların Gözden Geçirilmesi
Belgede, ABD'nin İran'a yönelik ekonomik yaptırımların kaldırılması yönünde süreç başlatacağı ifade ediliyor. Ancak bu adımların hangi takvim doğrultusunda uygulanacağına ilişkin ayrıntılar henüz kesinleşmiş değil.
Nükleer Silah Konusunda Taahhüt
Mutabakatın en dikkat çeken başlıklarından biri de İran'ın nükleer silah üretmeyeceği yönündeki taahhüdü oldu. Zenginleştirilmiş uranyum stoklarının geleceği ve teknik denetim mekanizmalarının ise müzakereler sırasında şekillendirileceği ifade ediliyor.
Geçici Statü Korunacak
Taraflar, nihai anlaşmaya kadar nükleer faaliyetlerde mevcut durumun korunması konusunda uzlaştı. Bu süreçte yeni yaptırımlar uygulanmaması ve belirli ekonomik muafiyetlerin devam ettirilmesi hedefleniyor.
Dondurulmuş Varlıklar Masada
Anlaşmada ayrıca İran'a ait dondurulmuş mali kaynakların erişime açılması için gerekli hukuki ve teknik sürecin başlatılması öngörülüyor. Konunun ayrıntıları ise ilerleyen görüşmelerde netleşecek.
Ortak Denetim Mekanizması Kurulacak
Mutabakatın son bölümünde, anlaşmanın uygulanmasını takip edecek ortak bir denetim mekanizmasının oluşturulacağı belirtiliyor. Nihai anlaşma metninin tamamlanmasının ardından sürecin uluslararası platformlarda da değerlendirilmesi planlanıyor.
ABD İRAN ANLAŞMASINDA HANGİ MADDELER VAR?
14 maddelik mutabakatın öne çıkan başlıkları şu şekilde sıralanıyor:
-
Tüm cephelerde askeri operasyonların sona erdirilmesi
-
Tarafların egemenlik haklarına karşılıklı saygı göstermesi
-
Nihai anlaşma için 60 günlük müzakere sürecinin başlatılması
-
İran limanlarına yönelik deniz kısıtlamalarının kaldırılması
-
Hürmüz Boğazı'nın uluslararası ticarete yeniden açılması
-
İran'ın ekonomik kalkınmasını destekleyecek yeni plan hazırlanması
-
Ekonomik yaptırımların kaldırılması sürecinin başlatılması
-
İran'ın nükleer silah üretmeyeceğini taahhüt etmesi
-
Nihai anlaşmaya kadar nükleer programda mevcut durumun korunması
-
Bazı ekonomik faaliyetlerde geçici muafiyetlerin sürdürülmesi
-
Dondurulmuş varlıklara erişim sürecinin başlatılması
-
Ortak izleme ve denetim mekanizmasının kurulması
-
Kalıcı anlaşma müzakerelerinin yürütülmesi
-
Nihai metnin uluslararası onay sürecine sunulması
Sızdırılan ve daha sonra taraflarca imzalandığı belirtilen mutabakat; güvenlik, ekonomi ve nükleer faaliyetler başta olmak üzere birçok kritik alanı kapsıyor. Bununla birlikte uygulama esasları ve teknik ayrıntıların önemli bölümünün, önümüzdeki 60 günlük müzakere sürecinde netleşmesi bekleniyor.
