Araştırmalarımda bu hikâye, bir zanaatkârın emeğiyle bir milletin direncini aynı çizgide buluştuğunu gördüm. Süpürge yalnızca tozu değil, zamanın ağırlığını da süpürür. Katarlı kardeşlerimizin İngiliz’e karşı bağımsızlıklarına kavuşmalarında, Ahmet’in ve nice şehidin yürekleriyle yazılmış bir destanın izi var. Saygıdeğer okuyucular, bu hatırayı unutmamak, hem emeğe hem şehadete vefa borcumuzdur.
Sabahın erken saatlerinde, topal imamın okuduğu ezan sesiyle uyanan Süpürgeci Ahmet dedesi Nohutçu oğlu Hacı Ahmet ağa ile birlikte önce sabah namazını kılar. Ardından süpürge orağını, sırt sicimini alarak Hisar Mahallesi’ndeki İnce Sokak’taki evinden yaya olarak Öküzbattı’ ya doğru yola çıkar. Isparta’nın Öküzbattı yamaçlarında sabah çiği hâlâ otların ucunda parıldarken, Ahmet elindeki orakla süpürgelik otlarını kökünden özenle seçer.
Kökü sağlam olacak,” derdi Süpürgeci Ahmet, “süpürge uzun ömürlü olsun.” Her hafta aynı emek dolu iş: Süpürgelik otlarını sırtına yükler, evinin bahçesindeki büyük su hatılına bırakırdı. Orada otlar iyice yumuşar, ardından güneşte kurutulurdu. Ahmet daha sonra demetleri ayırır; ev süpürgesiyle sokak süpürgesini farklı iplerle bağlar, tokuçlar Çarşamba pazarı için yola koyulurdu. 1870’lerin Osmanlı Isparta’sında ev süpürgesi 2 kırtıklı akçeye, sokak ya da harman süpürgesi ise 4 kırtıklı kuruş akçeye satılırdı.
O günlerde Isparta’da süpürge yalnızca bir temizlik aracı değil, aynı zamanda kadının ev içi becerisinin ölçüsü sayılırdı. Sosyolojik anlayış buydu! Süpürgeyi iyi kullanamayan genç kız, evlilik çağına geldiğinde hoş karşılanmazdı. Dedikodu bir bölüm halkın gıdasıydı. Yaşlılar ise “Evin tozunu alamayan, huzuru da tutamaz” diyerek bu kültürel ölçüyü dile getirirdi.
Diğer günlerde Süpürgeci Ahmet, evinin önündeki çınarın altına eski bir hasır serer, süpürgelerini üzerine dizerdi. Kimi zaman iki kuruşa, kimi zaman bir okka buğdaya ya da bir okka haşhaşa değiştirerek satardı. Müşteri kadınlar süpürgeleri yoklarlar! Otların sağlamlığını yoklarlar, “Ahmet’in süpürgesi uzun ömürlüdür” derlerdi. Kendisi de sağlam duruşluydu!
Ahmet’in annesi Münevver Kadın, ev temizliğini yalnızca bir iş değil, evin onurunu, kadının toplumdaki yerini simgeleyen bir öğreti olarak gören anlayışın bilinen öğretmeniydi. Evliliği yaklaşan genç kızlara ev süpürme kursları verir, ‘Süpürgeyi eline alırken eğilme, dik dur; evin onurunu koruyorsun’ der, her süpürge darbesini de dua gibi değerlendirirdi. Osmanlı kadınlarının duruşunu simgelerdi Münevver kadın örnek anaydı Isparta’ nın İnce sokağında!
Bir Çarşamba günü Isparta’nın Çarşamba pazarında teftiş yapan Mutasarrıf İngiliz Sait Paşa’nın (1870) yanına ansızın gelen haberci Tatar Şahbaz Ağa, paşanın kulağına eğilip acı bir haber fısıldar. Osmanlıların El-Ahsa seferine katılan birliklerin Bahreyn açıklarında İngiliz gambotlarıyla (Hafif silahlı gemi) karşı karşıya geldiğini bildiriyordu. Pazarın telaşlı kalabalığı içinde bu haber, bir anda gündelik hayatın üzerine gölge gibi düşmüş; süpürge demetlerinin hışırtısına karışan endişeli fısıltılar, Isparta sokaklarında bir anda dalga dalga yayılmıştı.
O an, hem uzak diyarlardaki savaşın gürültüsü hem de pazar yerindeki sıradan alışverişin sesi aynı anda duyuluyor, halkın yüreğinde tarih ile gündelik hayat iç içe geçiyordu. Henüz iki kırk gün olmamışken askere giden Süpürgeci Ahmet, Katar Osmanlı bölgesinde İngiliz kuvvetleriyle Osmanlı askeri olarak çarpışırken şehit düşmüştü. Arif Bey komutasındaki korvetler Katar’da Osmanlı idaresini kurarken, o birliklerin arasında Ahmet de vardı.
Mutasarrıf Isparta Valisi İngiliz Sait Paşa haberi Ahmet’in annesine ulaştırır. Kara haberi getiren bir tüccar Tatar Şahbaz’a ulaştırmıştı. “Ahmet Bahreyn’deymiş, Osmanlı sancağını dikmiş,” dediğinde ortalık sessizleşti; Münevver Teyze’nin gözleri doldu. Elindeki süpürge yere düştü. O anda, bir annenin yüreğiyle Isparta’ nın sağduyulu aklı aynı acıyı taşıdı.
(Kaynağım: Saygıdeğer Osmanlı torunu babasından Ispartalı yazar Stavros P. Kaplanoğlu’na şükranlarımızı sunar, Mevlevî Ahi kasap dergâhının son dedesi Ali Dede Efendi’ye de Allah’tan rahmet dileriz. Bu teşekkür, hem geçmişin kültürel mirasını hem de manevi hatıraları yaşatan bir dua olarak kalplerde yer etsin İnşallah!)
O günden sonra Isparta’nın Çarşamba pazarında kadınlar süpürge alırken sessizce dua ederdi: ‘Ahmet’in süpürgesiyle evimi süpürürüm, onun yüreğiyle huzur bulurum.’ Böylece her süpürge darbesi, yalnızca tozu değil, Ahmet’in hatırasını da evin içine taşır; evlerin temizliğiyle birlikte kalplere huzur, hatıralara sadakat katar.
1871’in Nisan’ında Osmanlı’nın El-Ahsa seferinde Bahreyn kıyılarında sancağı taşıyan Süpürgeci Ahmet’in şehit haberi Isparta’ya ulaştığında, Isparta hem bir kahramanını kaybetmenin hüznünü hem de onun adını tarihe yazdırmanın gururunu yaşadı. Çarşamba pazarında süpürge demetlerinin hışırtısı bir anda sessizliğe bürünürken, kadınların duaları ve erkeklerin gözlerindeki yaş, Ahmet’in hatırasını evlerin, sokakların içine taşınır bir anda!
O günden sonra Isparta evlerinde, süpürülen sokaklarında her süpürge darbesi, yalnızca tozu değil, Ahmet’in fedakârlığını, Osmanlı sancağının onurunu tüm cihana anlatır.
O gündür bu gündür: Isparta’nın mütevazı süpürge ustası Ahmet, bir Çarşamba pazarı esnafı olmaktan öte, Osmanlı’nın uzak seferlerinde bir kahraman olarak anılır durur! Bugün Isparta’nın eski sokakları KATAR şehidi Ispartalı Süpürgeci Ahmet’in süpürgeleriyle değil, Başkan Başdeğirmen’ in modern araçlarıyla süpürülüyor.
Ama ben Isparta sokaklarını süpüren bu araçların sesini duyduğumda, Ahmet’in hiç dinmeyen süpürge seslerini duyar gibi oluyorum. Zaman değişse de, şehrin konuşulan sözlü tarihinde onun emeği, şehadeti hâlâ yankılanıyor. Bayram AYGÜN-2026– Kültür Araştırmaları, Isparta)
