Anlamı nedir?
- Kurulsa pazarın hiçe gidersin → Dünyada ne kadar büyük bir pazar (ticaret, şöhret, mal mülk, itibar) kurulsa da, sen (insan) eninde sonunda hiçe gideceksin (yok olacaksın, değersizleşeceksin). Ölüm geldiğinde her şey sıfırlanır, hiçbir şeyin kalmaz.
- Sen zatını âlemde cevher mi sandın? → Kendini (zatını) âlemde (evrende, dünyada) değerli bir cevher (inci, mücevher, paha biçilmez bir varlık) mi sandın? Hayır, sen de fani bir tozsun, geçicisin; kendini bu kadar büyük görme!
Kısaca: "Kendini ne sanıyorsun? Ne kadar değer biçersen biç, eninde sonunda yok olacaksın, hiçbir şeysin!" anlamında ağır bir tevazu, fani olma ve kibir eleştirisi taşır. İnsan egosuna, mal-mülk-sevda hırsına tokat gibi bir hatırlatma.
Nereden geliyor?
Tam bir şiir, türkü veya şarkı sözü olarak net bir kaynak çıkmıyor (klasik divanlarda, Yunus Emre, Mevlana, Eşrefoğlu Rumi gibi mutasavvıflarda benzer temalar var ama bu tam cümle yok). Muhtemelen modern bir derleme veya anonim tasavvufi uyarlama. Sosyal medyada 2020'lerden beri sık paylaşılıyor, bazen "şiir" diye etiketleniyor. Benzer ifadeler Mevlana'nın Mesnevi'sinde veya divan edebiyatında "hiçlik" (fena) temalı beyitlerde geçer, ama bu tam hali halk arasında dolaşan, güncellenmiş bir versiyon gibi duruyor.
