Ankara’da bir sokak röportajında yöneltilen “Gülüyle meşhur şehrimiz hangisidir?” sorusuyla başlayan tartışma, kısa sürede Isparta’da kentin tanıtımına ilişkin yeni bir gündem oluşturdu.
Isparta’nın en güçlü simgelerinden biri olan gülün, ülke genelinde yeterince tanınmadığı yönündeki değerlendirmeler sosyal medyada geniş yankı bulurken, herhangi bir organizasyon çatısı altında olmadan çok sayıda gönüllü de kendi imkânlarıyla Isparta Gülü hakkında içerikler hazırlamaya başladı.
MEDYADA YER ALMASININ ARDINDAN SOSYAL MEDYADA DA GÜNDEM OLDU
Sokak röportajının ardından konunun medya kuruluşlarında haberleştirilmesiyle birlikte Isparta Gülü ve kentin tanıtımı yeniden gündemin önemli başlıklarından biri haline geldi.
Sosyal medya kullanıcıları da bu süreçte Isparta Gülü'nün tarihini, özelliklerini ve üretim sürecini anlatan paylaşımlar yapmaya başladı.
Gülün hangi tür olduğu, nerede ve hangi koşullarda yetiştiği, neden özellikle Isparta ile özdeşleştiği, gül yağının nasıl elde edildiği ve hangi alanlarda kullanıldığı gibi pek çok soru vatandaşlar tarafından araştırılmaya başlandı.
TANITIM TARTIŞMASI YENİ BİR BOYUT KAZANDI
Ankara'daki bir sokak röportajıyla başlayan tartışmanın ardından ortaya çıkan tablo, Isparta'nın sahip olduğu değerlerin ülke genelinde nasıl anlatıldığı ve tanıtıldığı sorusunu da yeniden gündeme taşıdı.
Henüz organize bir kampanya bulunmamasına rağmen vatandaşların, sosyal medya kullanıcılarının ve farklı çevrelerin kendi imkânlarıyla içerik üretmeye başlaması dikkat çekti.
Geç de olsa fark edilen bu tanıtım eksikliği sonrasında şimdi gözler Isparta'nın yerel dinamiklerine çevrildi.
Belediyeden kamu kurumlarına, turizm sektöründen üreticilere, üniversitelerden sivil toplum kuruluşlarına kadar kentin farklı paydaşlarının bu gündemi nasıl değerlendireceği ve Isparta Gülü'nün tanıtımı konusunda nasıl bir çalışma ortaya koyacağı merakla bekleniyor.
“ÇORBADA BİZİM DE TUZUMUZ OLSUN”
HABER32 Ekibi olarak biz de bu tartışmanın yalnızca birkaç günlük sosyal medya gündeminden ibaret kalmaması, Isparta'nın en önemli değerlerinden biri olan gülün doğru bilgilerle daha geniş kitlelere tanıtılmasına katkı sunması dileğiyle, Isparta Gülü'nün tarihini ve özelliklerini okuyucularımız için derledik.
Çünkü, Isparta için 'GÜL' yalnızca bir tarım ürünü değil; bir tarih, bir emek, bir kültür, bir ekonomi ve şehrin kimliğiyle özdeşleşmiş önemli bir değer.
'Isparta Gülü'nün Gerçek Adı Ne?
Isparta Gülü, bilimsel adıyla Rosa damascena Mill., esas olarak gül yağı, gül suyu ve diğer gül ürünlerinin üretiminde kullanılan yağ gülüdür. Pembe renkli, yarım katmerli, yoğun kokulu, çok yıllık ve dikenli bir bitkidir. Yaklaşık 1,5–3 metre boylanabilir ve kış şartlarına dayanıklıdır.
Isparta Gülü; Yağ Gülü, Pembe Yağ Gülü, Sakız Gülü ve Şam Gülü isimleriyle de bilinir. Gül yağı üretiminde kullanılan Rosa damascena türünün özellikle yağ verimi ve kokusu bakımından Isparta'daki üretim kültüründe önemli bir yeri vardır.
Isparta Gülü'nün tarihi
Isparta'da gülcülüğün geçmişi sanıldığı gibi binlerce yıl öncesine dayanmıyor. Modern anlamdaki Isparta gülcülüğü 19. yüzyılın sonlarında başladı.
Yağ gülü, 1877–1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında Bulgaristan'ın Kızanlık bölgesinden Anadolu'ya gelen göçmenler aracılığıyla yayılmaya başladı.
Isparta açısından ise dönüm noktası 1888 yılıdır. Bulgaristan'ın Kızanlık yöresinden gül fidanlarını Isparta'ya getiren kişi Müftüzade İsmail Efendi olarak kayıtlara geçmiştir. İsmail Efendi, Isparta'da yaklaşık 30 dönümlük bir alanda gül yetiştirmeye başladı.
İlk yıllar oldukça zorlu geçti. İsmail Efendi, gül yağı üretmek için denemeler yaptı ancak 1889 ve 1890 yıllarında istediği sonucu alamadı. Daha sonra çalışmalarını geliştirerek gül yağı üretmeyi başardı. Resmî kaynaklarda Isparta'da gül yağı üretiminin 1892'de başladığı belirtiliyor.
Böylece başlangıçta küçük bir girişim olan gülcülük, zamanla Isparta'nın tarım ve ticaret hayatının önemli unsurlarından biri haline geldi.
Isparta Gülü'nün özellikleri
Isparta Gülü'nü diğer güllerden ayıran temel özellikler şunlardır:
- Bilimsel adı: Rosa damascena Mill.
- Rengi: Pembe tonları
- Çiçek yapısı: Yarım katmerli
- Kokusu: Çok güçlü ve karakteristik
- Boyu: Yaklaşık 1,5–3 metre
- Yaşam süresi: Çok yıllık
- Gövdesi: Çok dallı ve dikenli
- Yaprakları: 5–7 yaprakçıktan oluşur
- Dayanıklılığı: Kış koşullarına oldukça dayanıklıdır.
Ancak Isparta Gülü'nün asıl önemi görünüşünden çok içerdiği uçucu yağ ve bu yağın kalitesiyle ilgilidir.
Isparta'nın iklimi neden önemli?
Isparta'nın coğrafi şartları gül yetiştiriciliği açısından önemli bir avantaj sağlar. Gül; hafif kumlu, tınlı, milli, derin, süzek ve organik madde bakımından zengin topraklarda daha iyi gelişir.
Özellikle çiçeklenme döneminde oluşan çiğ, gülün yağ verimi ve randımanını olumlu etkileyen faktörlerden biri olarak belirtiliyor.
Güller neden sabahın erken saatlerinde toplanıyor?
Isparta'daki gül hasadının en dikkat çekici özelliklerinden biri budur.
Çiçekler sabah erken saatlerde, genellikle 05.00–10.00 arasında toplanır. Bunun nedeni, gülün uçucu yağlarının korunmasıdır. Hasat edilen çiçeklerin mümkün olduğunca kısa sürede damıtılması gerekir; bekleme süresi kalite ve yağ veriminde kayıplara yol açabilir.
Bu nedenle Isparta'da gül sezonunda sabahın erken saatlerinde başlayan hasat, sadece geleneksel bir uygulama değil, gül yağının kalitesi açısından üretim sürecinin önemli bir parçasıdır.
Gül nerelerde kullanılıyor?
Isparta Gülü'nden başta:
Gül yağı → gül suyu → gül konkreti → parfüm → kozmetik → sabun → aromatik ürünler
olmak üzere çok sayıda ürün elde ediliyor.
Özellikle gül yağı, parfümeri ve kozmetik sektöründe yüksek değer taşıyan bir hammaddedir. Gül çiçeklerinin damıtılması sırasında gül yağı ayrılırken geriye kalan aromatik su ise Isparta Gül Suyu olarak değerlendirilir.
Geleneksel üretimden sanayiye
İlk dönemlerde gül yağı “imbik” adı verilen basit kazanlarda üretiliyordu.
Daha sonra üretim sanayileşti. Kültür Portalı'na göre 1935 yılında modern bir gülyağı fabrikasının kurulması, köy tipi üretimden sanayi tipi üretime geçişte önemli bir dönüm noktası oldu. Gülbirlik'in 1958'de İslamköy'de kurduğu fabrika ve sonraki yatırımlar da sektördeki dönüşümü hızlandırdı.
Coğrafi işaret
Isparta Gülü bugün yalnızca Isparta'nın sembolü değil, aynı zamanda coğrafi işaretle koruma altındaki bir üründür.
“Isparta Gülü”, 83 tescil numarasıyla “menşe adı” olarak coğrafi işaret tesciline sahiptir.
Ayrıca Isparta Gülyağı da 421 tescil numarasıyla menşe adı olarak tescillidir.
Kısacası: Isparta Gülü, sadece güzel kokan pembe bir çiçek değildir.
1888'de Müftüzade İsmail Efendi'nin girişimiyle Isparta'da kök salan Rosa damascena, zaman içinde tarım, sanayi, ticaret ve turizmle bütünleşerek şehrin en güçlü simgelerinden biri haline gelmiştir. Bugün Isparta denildiğinde akla gelen gül bahçelerinin temelinde, 19. yüzyılın sonlarında başlayan bu gülcülük hikâyesi bulunmaktadır.
Özellikle “Isparta Gülü'nün kaç yaprağı vardır?” konusu için de önemli bir ayrıntı var: Rosa damascena için kaynaklarda “Trigintipetale” adıyla anılan bir çeşit bulunuyor; “trigintipetale” ifadesi “otuz yapraklı” anlamına geliyor. Ancak bunu her Isparta Gülü çiçeğinde kesin olarak 30 taç yaprağı vardır şeklinde genellememek gerekir.
(HABER32/ÖZEL)
