Bugün unutulmaya yüz tutan birçok gelenek, özellikle bağ bozumu ve kış hazırlıkları döneminde hayatın önemli bir parçasıydı.
Bağ bozumu sadece hasat değildi
Isparta’nın geçmişten gelen halk kültürü içerisinde bağ bozumu önemli bir yere sahipti. Halk kültürü araştırmalarında yörede bağbozumu ve gündönümü şenliklerinde söylenen türkülerin derlendiği belirtiliyor.
Bağlardaki üzümlerin toplanmasıyla başlayan dönem, aynı zamanda ailelerin ve komşuların bir araya geldiği hareketli günler anlamına geliyordu.
Anadolu'da bağ bozumu, yalnızca ürün toplama zamanı değil, aynı zamanda imece, yardımlaşma ve birlikte çalışma kültürünün yaşandığı bir dönem olarak da biliniyordu.
Üzümler kazanlarda pekmeze dönüşüyordu
Isparta'da sonbaharın dikkat çeken geleneklerinden biri de üzümün pekmeze dönüştürülmesiydi.
Bunun günümüzde de devam eden örnekleri bulunuyor. Isparta merkeze bağlı Yakaören'de üzüm hasadının ardından üzümler sıkılıyor, elde edilen üzüm suyu geleneksel yöntemlerle kaynatılarak pekmez haline getiriliyor.
İşin ilginç tarafı ise pekmez yapımında ailenin farklı yaşlardan bireylerinin birlikte görev alması ve pekmezin kıvamının çoğu zaman yılların tecrübesine sahip büyükler tarafından kontrol edilmesiydi.
Sonbahar gelince evlerde kış hazırlığı başlıyordu
Eskiden sonbaharın bir başka telaşı ise kışlık yiyeceklerdi.
Isparta mutfağına ilişkin resmi kültür kaynaklarında kışlık hazırlıkları arasında turşu, reçel, salça, kurutulmuş sebze ve meyveler, pekmez, bulama, pestil, tarhana, makarna, erişte ve bulgur gibi ürünler sıralanıyor.
Yani sonbahar, evlerde adeta uzun bir hazırlık mevsimiydi. Yazın ve hasat döneminin ürünleri kış boyunca kullanılmak üzere işlenip saklanıyordu.
Tarhana için günlerce emek veriliyordu
Isparta'nın geleneksel tarhanasında ise bugünün hızlı mutfak anlayışından oldukça farklı bir hazırlık süreci bulunuyordu.
Resmi kültür kaynağındaki tarife göre hazırlanan tarhana hamuru 21 gün boyunca her gün yoğruluyor, daha sonra parçalar halinde serilip kurutuluyor ve ufalanarak saklanıyordu.
Bu da geçmişte kış hazırlığının birkaç saatlik bir iş değil, günlere yayılan bir aile emeği olduğunu gösteriyor.
Tarlalar boşalınca halı tezgâhları yeniden önem kazanıyordu
Sonbaharla birlikte tarla ve bahçe işlerinin azalması, Isparta'daki başka bir geleneğin de öne çıkmasına zemin hazırlıyordu.
Isparta İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, geleneksel el sanatlarının özellikle tarla ve bahçe işlerinin azaldığı kış döneminde yapıldığını belirtiyor. Halıcılık da bu geleneklerin başında geliyor.
Böylece üretim yalnızca tarlada devam etmiyor, kış aylarında evlerde halı tezgâhlarında sürüyordu.
Bir zamanlar sonbahar, kışa hazırlanma mevsimiydi
Bugün marketlerden hazır şekilde alınabilen pek çok ürün, geçmişte sonbahar aylarında evlerde hazırlanıyordu.
Bağ bozumu, pekmez kazanları, kurutmalıklar, tarhana, turşular ve kışlık yiyecekler derken sonbahar; Isparta'nın köylerinde hasadın tamamlandığı, imecenin sürdüğü ve kışın hazırlanmaya başladığı dönem olarak yaşanıyordu.
Bugün bu geleneklerin bir bölümü devam etse de geçmişteki kadar günlük hayatın merkezinde yer almıyor.
