Zamanla bu geleneklerin bir bölümü günlük yaşamdan uzaklaştı. Isparta’nın köylerinde geçmişte sonbahar ayları, tarım ve hayvancılıkla birlikte sosyal hayatın da hareketlendiği dönemlerden biriydi.
Bugün günlük yaşamın önemli ölçüde değişmesiyle birlikte geçmişte sonbahar ve kış aylarında gerçekleştirilen bazı gelenekler ise unutulmaya yüz tuttu.
SONBAHAR GELİNCE “MAŞALAMA” YAPILIRDI
Isparta’nın kültürel kaynaklarında, geçmişte özellikle sonbahar ve kış aylarında oynanan köy seyirlik oyunlarından söz ediliyor.
“Maşalama” adıyla anılan bu eğlenceler, özellikle çiftçilik ve hayvancılıkla bağlantılı olarak sonbahar ve kış dönemlerinde gerçekleştiriliyordu.
Köy meydanlarında, harman yerlerinde, avlularda veya köy odalarında düzenlenen oyunlarda gençler ve orta yaşlılar rol alıyordu. Gece yapılan etkinliklerde ise meydanlar ateş yakılarak aydınlatılıyordu.
Resmi kültür kaynaklarında bu oyunların yaklaşık 15-20 yıl öncesine kadar yörede oynandığı belirtiliyor.
GÜZ MEVSİMİNDE ATEŞİN ETRAFINDA OYNANIRDI
Isparta yöresindeki geleneksel oyunlardan biri de “Arap Oyunu” olarak kayıtlara geçmiş durumda.
Şarkikaraağaç, Senirkent, Sütçüler ve Yalvaç'ın bazı köylerinde oynandığı belirtilen oyun, güz mevsiminde ateş etrafında gerçekleştiriliyordu. Oyunda davul ve zurna da kullanılıyordu.
EYLÜL AYINDA YÜNLER HAZIRLANIRDI
Sonbaharın gelişi, yörede hayvancılıkla uğraşanlar açısından da farklı bir dönemin başlangıcıydı.
Isparta’nın Şarkikaraağaç, Yenişarbademli, Aksu, Eğirdir ve Sütçüler ilçelerinde yaşayan Yörük ve Türkmenlerin koyun yünlerini ilkbahar ve sonbaharda kırkıp yıkadığı, kuruyan yünlerin geleneksel yöntemlerle işlendiği belirtiliyor.
Eylül ayında yapılan bu işlem sonrasında yünler kurutuluyor, “yay” adı verilen aletle didikleniyor ve ardından kirmenle eğriliyordu.
KIŞ GELMEDEN MUTFAKLARDA HAZIRLIK BAŞLARDI
Sonbahar, yöresel mutfakta da hazırlık dönemlerinden biri olarak öne çıkıyordu.
Isparta mutfağında geleneksel olarak hazırlanan ürünler arasında tarhana ve pekmez gibi kış aylarında tüketilen yiyecekler bulunuyor.
Isparta’ya özgü toz tarhananın yapımında domates, kırmızı biber, soğan, çeşitli yeşillikler ve süzme yoğurt kullanılıyor. Hazırlanan karışımın işlenmesiyle tarhana elde ediliyor.
Elma üretimiyle özdeşleşen Isparta’da ise elma pekmezi de geleneksel mutfak kültürünün bir parçası olarak kayıt altına alınmış durumda. Elmalar ezilip kaynatıldıktan sonra elde edilen su yeniden kaynatılarak pekmez kıvamına getiriliyor.
BİR DÖNEM KÖYLERİN EN ÖNEMLİ EĞLENCELERİNDENDİ
Bugün teknolojinin ve şehir yaşamının etkisiyle geçmişteki köy eğlencelerinin birçoğu günlük hayatın merkezindeki yerini kaybetti.
Isparta’nın kültürel kaynaklarında yer alan “Maşalama” ve diğer köy seyirlik oyunları ise yörede geçmişte sonbahar ve kış aylarının önemli sosyal etkinlikleri arasında yer alıyordu.
Ateş etrafında toplanan köylüler, davul ve zurna eşliğinde oyunları izliyor, gençler ve orta yaşlılar gösterilere katılıyordu.
Bugün ise bu geleneklerin önemli bir bölümü geçmişten kalan kültürel miras olarak hatırlanıyor.
ISPARTA’NIN SONBAHARI BÖYLEYDİ
Bugün sonbahar denildiğinde akıllara yalnızca havaların soğuması ve yaprakların dökülmesi geliyor. Oysa Isparta’nın köylerinde sonbahar; yünlerin hazırlanması, kışlık yiyeceklerin yapılması ve köy meydanlarında geleneksel eğlencelerin düzenlenmesi anlamına da geliyordu.
Geçmişte köy yaşamının önemli parçaları olan bu gelenekler, Isparta’nın kültürel hafızasında yaşamaya devam ediyor.
