Isparta’nın önemli tarımsal ve kültürel değerlerinden biri olan lavanta, bu kez kozmetik, parfüm ve turizm sektörlerinin ötesinde biyomedikal alandaki potansiyeliyle gündeme geldi. Lise öğrencisi Elif Gökboyun, Isparta lavantasının geleneksel kullanım biçimlerini araştırarak bu bitkinin biyobozunur yara örtüsü hidrojelinde değerlendirilmesine yönelik bir proje hazırladı.
GELENEKSEL BİLGİ BİLİMSEL ARAŞTIRMAYLA BULUŞUYOR
Projenin ilk aşamasında Isparta’da lavantanın geçmişten günümüze halk arasında nasıl kullanıldığı araştırıldı. Saha görüşmeleri gerçekleştiren Gökboyun, geleneksel kullanım yöntemlerini kayıt altına alarak etnobotanik bir arşiv oluşturmayı amaçladı.
Çalışmanın devamında ise geleneksel bilgilerden hareketle lavantanın biyomedikal alanda değerlendirilme potansiyeli üzerinde duruldu. Proje kapsamında, doku mühendisliği ve yara tedavisi alanlarında kullanılabilecek biyobozunur bir hidrojel yara örtüsünün geliştirilmesi hedefleniyor.
PROJENİN FİKRİ ÇOCUKLUK YILLARINA DAYANIYOR
Projenin çıkış noktasının çocukluk yıllarında lavantanın günlük yaşamda farklı amaçlarla kullanılmasına tanıklık etmesi olduğunu belirten Elif Gökboyun, zamanla bitkinin geleneksel kullanımının arkasındaki bilimsel mekanizmaları ve kimyasal bileşenleri merak etmeye başladığını ifade etti.
Isparta’da gerçekleştirdiği saha görüşmeleriyle geleneksel bilginin kayıt altına alınmasının önemini daha iyi anladığını belirten Gökboyun, bu bilgilerin bilimsel yöntemlerle araştırılarak gelecek kuşaklara aktarılmasını hedeflediğini dile getirdi.
ISPARTA LAVANTASINA YÜKSEK KATMA DEĞER HEDEFİ
Isparta lavantasının ağırlıklı olarak turizm, sabun, kozmetik ve parfüm sektörlerinde değerlendirildiğine dikkat çeken genç öğrenci, yerel tarım ürünlerinin ileri teknoloji ve biyomedikal alanlarda da kullanılabileceğine işaret ediyor.
Proje, lavantanın ham veya yarı işlenmiş ürün olarak değerlendirilmesinin ötesine geçerek daha yüksek katma değerli ürünlere dönüştürülmesi fikrini öne çıkarıyor. Bu yaklaşımın, gelecekte bölge tarımı ve ekonomisi açısından yeni araştırma ve üretim alanlarına kapı aralayabileceği değerlendiriliyor.
SAHA GÖRÜŞMELERİNDE DİKKAT ÇEKEN ANLATIMLAR
Projenin önemli bölümlerinden birini Isparta’da gerçekleştirilen saha görüşmeleri oluşturdu. Görüşmeler sırasında lavantanın halk arasında kuşaktan kuşağa aktarılan kullanım biçimleri ve yöresel deneyimler kayıt altına alındı.
Gökboyun, “Osman Amca” olarak tanıttığı bir vatandaşla gerçekleştirdiği görüşmenin kendisini özellikle etkilediğini belirtti. Bu görüşmede lavantanın geleneksel kullanım yöntemleri ve lavanta yağının kullanımına ilişkin yöresel bilgiler hakkında ayrıntılı anlatımlar dinleme fırsatı bulduğunu aktardı.
GELENEKSEL KÜLTÜR İLE MODERN BİYOTEKNOLOJİ BİR ARADA
Elif Gökboyun’un projesi; yerel kültürü, tarımsal üretimi, geleneksel bilgiyi ve modern biyoteknolojiyi aynı çalışma içerisinde buluşturmasıyla öne çıkıyor.
Isparta’nın simgesi haline gelen lavantanın biyomedikal alandaki potansiyelini araştırmayı amaçlayan proje, gençlerin bilimsel araştırmalara yönelmesinin ve yerel değerlerin farklı alanlarda değerlendirilmesinin önemini bir kez daha gündeme taşıyor.
