Sürekli yemek yeme ihtiyacı hissetmek, her zaman vücudun enerjiye ihtiyaç duyduğu anlamına gelmiyor. Bazı kişilerde uzun süreli stres, mutsuzluk, yalnızlık veya can sıkıntısı yeme isteğini artırabiliyor. Özellikle tok olmasına rağmen tatlı ya da çikolata tüketme ihtiyacı duyan kişilerde duygusal yeme davranışı etkili olabiliyor.
Diyetisyen Nesrin Eriş'in değerlendirmelerine göre sürekli açlık hissinin nedenlerini anlamak için yalnızca tüketilen besinlere değil, uyku düzenine, günlük yaşamdaki stres faktörlerine ve kişinin genel sağlık durumuna da bakmak gerekiyor.
SÜREKLİ AÇLIK HİSSİNİN ARKASINDAKİ 4 NEDEN
Yemek yedikten sonra kısa sürede yeniden acıkmak veya gün boyunca sürekli bir şeyler atıştırmak istemek farklı nedenlerden kaynaklanabiliyor. Uzman değerlendirmelerinde öne çıkan dört önemli faktör bulunuyor.
1. Kronik stres ve duygusal yeme
Yoğun stres, bazı kişilerde iştahın artmasına ve özellikle tatlı ya da yağ oranı yüksek yiyeceklere yönelime neden olabiliyor. Stres sırasında vücutta meydana gelen hormonal değişimler ve beynin ödül mekanizması, yeme davranışını etkileyebiliyor.
Üzüntü, kaygı, yalnızlık veya can sıkıntısı yaşayan kişiler, yemek yiyerek geçici bir rahatlama sağlamaya çalışabiliyor. Ancak bu rahatlama kısa sürdüğünde aynı istek yeniden ortaya çıkabiliyor.
Stresin iştah üzerindeki etkisi herkeste aynı olmuyor. Bazı kişiler daha fazla yemek yerken bazıları stresli dönemlerde iştah kaybı yaşayabiliyor.
2. Öğünlerin yeterince doyurucu olmaması
Karnın dolması, uzun süre tok kalınacağı anlamına gelmiyor. Öğünlerde protein ve lif kaynaklarının yetersiz olması, kişinin yemek sonrasında daha erken acıkmasına yol açabiliyor.
Günlük enerji ihtiyacının altında beslenmek, öğün atlamak ve aşırı kısıtlayıcı diyetler uygulamak da açlık hissini artırabiliyor.
Bu nedenle dengeli beslenmek ve öğünleri kişinin ihtiyaçlarına uygun şekilde düzenlemek, gün içindeki açlık hissinin kontrol edilmesine yardımcı olabiliyor.
3. Uykusuzluk ve yorgunluk
Yeterince uyumamak yalnızca gün içerisindeki enerjiyi değil, iştahı ve yiyeceklere yönelik isteği de etkileyebiliyor.
Uyku eksikliği, açlık ve toklukla ilişkili mekanizmaları etkileyerek özellikle enerji yoğun yiyeceklere yönelimi artırabiliyor. Yorgunluk yaşayan kişiler de kendilerini daha enerjik hissetmek amacıyla daha sık yemek yeme ihtiyacı duyabiliyor.
Bu nedenle sürekli açlık hissi yaşayan kişilerin beslenme düzenlerinin yanı sıra uyku sürelerini ve uyku kalitelerini de değerlendirmeleri önem taşıyor.
4. Tıbbi ve metabolik sorunlar
Sürekli açlık hissi her zaman psikolojik nedenlerle açıklanamıyor. Bazı sağlık sorunları ve kullanılan ilaçlar da iştah artışına yol açabiliyor.
Diyabet, kan şekeri düzensizlikleri ve tiroit hormonlarının fazla çalışması, sürekli açlık hissiyle ilişkili olabilecek durumlar arasında bulunuyor.
Özellikle açlık hissine aşırı susama, sık idrara çıkma veya açıklanamayan kilo kaybı eşlik ediyorsa sağlık uzmanına başvurulması gerekiyor. Uzun süre devam eden ve günlük yaşamı etkileyen açlık hissinin nedeninin belirlenmesi için tıbbi değerlendirme önem taşıyor.
FİZİKSEL AÇLIK MI, DUYGUSAL AÇLIK MI?
Sürekli yemek yeme isteğinin nedenini anlamak için fiziksel açlık ile duygusal yeme isteği arasındaki farkları bilmek önem taşıyor.
Fiziksel açlık genellikle zaman içerisinde gelişiyor. Midede boşluk hissi, mide guruldaması ve enerji düşüklüğü gibi belirtiler görülebiliyor. Kişi, farklı yiyeceklerle açlığını giderebiliyor ve yeterli miktarda yemek yediğinde tokluk hissediyor.
Duygusal yeme isteği ise bazen stresli bir olayın, tartışmanın veya can sıkıntısının ardından aniden ortaya çıkabiliyor. Kişi özellikle çikolata, tatlı veya cips gibi belirli yiyecekleri tüketmek isteyebiliyor.
Duygusal yeme sırasında kişi karnı doymasına rağmen yemek yemeye devam edebiliyor. Yemek sonrasında kısa süreli rahatlama yaşansa da altta yatan duygu devam ettiği için yeme isteği yeniden oluşabiliyor.
Bununla birlikte, belirli bir yiyeceği istemek veya tokken acıkmak tek başına duygusal açlığın kanıtı olarak değerlendirilemiyor. Açlığın ne zaman ortaya çıktığı, ne sıklıkta tekrarlandığı ve hangi durumlarla ilişkili olduğu birlikte ele alınıyor.
TATLI İSTEĞİNİN ARKASINDA NE VAR?
Çikolata, tatlı ve karbonhidrat bakımından zengin yiyeceklere yönelik yoğun istek, hem fiziksel hem de psikolojik faktörlerle ilişkili olabiliyor.
Uzun süre aç kalmak, yetersiz beslenmek ve öğünlerde yeterince doyurucu besinlere yer vermemek tatlı isteğini artırabiliyor. Bunun yanında stres, kaygı ve mutsuzluk yaşayan kişiler de kendilerini daha iyi hissetmek amacıyla bu yiyeceklere yönelebiliyor.
Lezzetli yiyecekler, beynin ödül mekanizmasıyla etkileşime girerek kısa süreli haz ve rahatlama sağlayabiliyor. Beynin bu deneyimi hatırlaması, benzer duygular yaşandığında yeniden yemek yeme isteğini güçlendirebiliyor.
Ancak her tatlı isteğinin duygusal nedenlerden kaynaklandığını söylemek mümkün değil. Önemli olan, bu isteğin hangi koşullarda ortaya çıktığını ve kişinin beslenme düzeniyle nasıl bir ilişki taşıdığını anlamak.
ÜZÜNTÜDEN YEMEYE UZANAN DÖNGÜ NASIL OLUŞUYOR?
Üzüntü, kaygı veya stres yaşayan bir kişinin yemek yiyerek rahatlamaya çalışması zamanla tekrarlayan bir davranışa dönüşebiliyor.
Bu süreçte kişi olumsuz bir duygu yaşadığında yemek yiyor, kısa süreli rahatlama hissediyor ve beyni bu deneyimi benzer durumlarda yeniden yemek yemeyle ilişkilendirebiliyor.
Böylece üzüntü, yemek yeme ve geçici rahatlama arasında bir döngü oluşabiliyor. Ancak rahatlama kalıcı olmadığı için aynı duygular ortaya çıktığında yeme isteği yeniden gündeme gelebiliyor.
Bu davranışın irade eksikliği olarak görülmemesi gerekiyor. Kişinin duygularını fark etmesi, stresle başa çıkmak için farklı yöntemler geliştirmesi ve gerektiğinde uzman desteği alması, bu döngüyü anlamasına yardımcı olabiliyor.
SÜREKLİ AÇLIK HİSSİ YAŞAYANLAR NE YAPMALI?
Sürekli acıkan kişilerin öncelikle öğünlerinin yeterince doyurucu olup olmadığını, uzun süre aç kalıp kalmadıklarını ve uyku düzenlerini değerlendirmeleri önem taşıyor.
Yemek yeme isteğinin özellikle üzüntü, stres veya can sıkıntısı sonrasında ortaya çıkıp çıkmadığını gözlemlemek de davranışın nedenlerini anlamaya yardımcı olabiliyor.
Bununla birlikte, sürekli açlık hissinin yalnızca duygusal nedenlere bağlanmaması gerekiyor. Açlık uzun süre devam ediyorsa, günlük yaşamı etkiliyorsa veya aşırı susama, sık idrara çıkma ve açıklanamayan kilo kaybı gibi belirtilerle birlikte görülüyorsa sağlık uzmanına başvurulması önem taşıyor.
Sürekli açlığın nedenini doğru belirlemek, hem beslenme alışkanlıklarının düzenlenmesi hem de varsa altta yatan sağlık sorunlarının değerlendirilmesi açısından önem taşıyor.
