ABDde başlayan ve tüm küresel ekonomileri etkisi altına alan Mortgage Krizi tüm hızıyla devam ederken, krizin çözümü için ortaya koyulan ekonomik tedbirler de ayrı bir tartışma konusu yaratmıştır. Alan Greenspan gibi bir para patronunun Yüzyılın Krizi deyimi, krizin çözümünün de ne kadar zor olacağını bizlere göstermiştir.
Küresel mali krizin bundan sonraki seyri, mevduat bankalarındaki gelişmelere göre şekillenecektir. Batık kredi, sermaye yetersizliği, hükümet desteğinin sağlanamaması gibi gelişmeler krizi tetikleyen unsurların başında gelecektir. ABD Hazine Bakanlığı çözüm için batık kuruluşlara Likidite aşılama yöntemini seçmiş ve senatodan 700 milyar dolarlık krediyi onaylamasını istemiştir. Başkan Bushta durumun ciddiyeti üzerine bir açıklama yapmış, senatodan bu onayını hızlandırmasını istemiştir.
ABDnin ünlü ekonomi dergisi Newsweek geçen haftaki sayısında Mortgage Krizinin sebepleri üzerinde durmuş ve Buraya nasıl geldik? şeklinde bir araştırmayla krizin boyutunu ve nedenlerini okuyucularına duyurmuştur. Newsweeke göre;
- 9/11 Eylül: Terörist saldırılar sonrasında FED, faiz oranlarını düşürmeye başladı.
- Kolay Para: Düşük faiz oranları sayesinde Mortgage kredileri, riskli kredilerle yatırım yapanlar dâhil pek çok yatırımcı için çok daha uygun hale geldi. Mortgagelar komplike bir ipotek şekline dönüştü ve denizaşırı fonlara satıldı.
- Gayrimenkul Balonu: Ucuz mortgage ile bu yeni finansal ürünlere yatırımcı talebinin birleşmesiyle gayrimenkulde bir balon oluşmaya başladı. Talebi doyurmak için kredi kuruluşları çok daha riskli mortgagelar icat ettiler.
- Balon Patladı: Kredi alanlar mortgage kredilerini ödeyememeye başladı. New Century ve Argent gibi büyük kredi kuruluşları birer birer düştü. Ev fiyatları inişe geçti.
- Kredi Krizi: Zarar yazma korkusuyla global kredi piyasası deliği kapatmak için yavaşladı. Kredisi iyi olanlar bile mortgage ödemelerini yapmamaya başladı. Bu karmaşa içinde en büyük mortgage kuruluşlarından Countrywide battı.
- Bankaları Yıktı: Subprime kredilerine ağırlıklı olarak yatırım yapan Bear Stearns de battı. FED bankanın JPMorgan Chasee satışını organize etti. Ödeme güçlüğü sürdükçe Fannie Mae ve Freddie Mac de sallanmaya başladı. FED iki kurumun 5,4 trilyon dolarlık mortgage borcunu üstlendi.
- Cehennem Haftası
- Wall Street Patladı: Kriz, Wall Streetin dördüncü haftası büyük yatırım bankası Lehman Brothersa yayıldı. Gayrimenkul finansmanındaki bu dev oyuncu iflasını istedi. Milyarlarca dolarlık zarar yazan Merrill Lynch, Bank of America tarafından satın alındı. Hisse senedi piyasası darmadağın oldu.
- Agh! Yani AIG: Dünyanın en büyük sigorta şirketi olan ve mortgage bazlı tahvil alanları korumaya yönelik bir tür sigorta olarak tasarlanan CDSleri en çok satan firmalardan AIG hükümetten 85 milyar dolarlık kredi aldı ve hisselerinin yüzde 80i Sam Amcaya geçti.
- Deprem: Diğer finans kuruluşlarının da batabileceği korkusuyla dünya piyasaları panik satışlara başladı. Morgan Stanley vuruldu. Bunun en önemli nedeni hisselerin düşeceğine oynayan kısa vadeli satıcılardı. Lehmanın borçlanma tahvillerinin ödemesinin riskte olduğu söylentileriyle endişeler arttı.
- Şok ve Korku: Hazine ve FED, bankalardaki yüzlerce milyar dolarlık sorunlu mortgage kredisini alacak bir fon açıkladı. Vergi verenler tarafından fonlanacak bu plana Hazine para piyasaları fonlarının garanti altına alınacağı belirtirken planla ilgili endişeler de sürüyor
ABD yönetimi, finansal krizi frenlemek için 700 milyar dolarlık önlem paketini Kongreye sunmuş ve cevap beklemektedir. Bu onayın gecikmesi piyasaları huzursuz etmiş, borsalarda negatif hareketlenme yaratmış ve faiz oranlarını yükseltmiştir.
IMF Başkanı Dominiquenin, küresel finansal krizin toplam maliyetinin 1,3 trilyon doları bulacağını söylemesi, ABDnin ekonomik yükünü daha da arttırmış gibi görünüyor.
Dolar bolluğu Amerikan reel ekonomisinde ki toplam talebi arttırmayacaktır. Borsalardaki hızlı düşüşü sadece bir süre için frenleyebilecektir. Batan tasarrufları kurtaracak ve geri kalanların risklerini azaltacaktır. Ne kadar olumlu bir hava yaratsa da parasal politikalar ile bu krizin önüne geçilemeyecektir. Çözüm mali politikalardaki düzenlemelerle sağlanabilecektir. Kamu harcamalarının artırılması belki de en kapsamlı çözüm yolu olacaktır.
