Çocuklarda ilk ortodonti değerlendirmesi için ortodonti derneklerinin ortak önerisi yedi yaş civarıdır. Bu yaş bir tedavi başlangıcı değil, bir tarama noktasıdır. Amerikan Ortodontistler Birliği'nin yıllardır tekrarladığı bu öneri, çene ve diş gelişimini bozan sorunların büyük bölümünün ilk kez bu dönemde fark edilebilir hale gelmesine dayanır. Muayeneye gelen çocukların önemli bir kısmında hiçbir işlem yapılmaz; hekim yalnızca gelişimi belirli aralıklarla izlemeye alır.

Yedi yaş neden bir dönüm noktası sayılıyor?

Bu yaş, ağızda süt dişleri ile ilk kalıcı dişlerin bir arada bulunduğu döneme denk gelir. Alt ve üst çenedeki birinci büyük azılar ile ön kesiciler sürdüğünde hekim, iki çenenin birbirine göre konumunu, kapanışın önden ve yandan nasıl oturduğunu ve sürecek kalıcı dişler için yeterli yer bulunup bulunmadığını ilk kez somut biçimde görebilir. Daha erken yapılan bir muayenede bu ilişkilerin çoğu henüz okunamaz.

Karma dişlenme adı verilen bu dönemin ikinci özelliği, çenelerin hâlâ aktif biçimde büyüyor olmasıdır. Bir bulgunun büyümeyle birlikte kendiliğinden düzelip düzelmeyeceği ancak düzenli izlemeyle anlaşılır. Tek bir muayene fotoğraf verir, izlem ise film verir.

Süt dişi döneminde hangi belirtiler izlenir?

Ailelerin evde fark edebildiği belirtiler çoğunlukla dişlerin görünümünden çok çocuğun ağzını kullanma biçimiyle ilgilidir. Aşağıdaki durumlar tek başına tanı anlamına gelmez, ancak ortodonti muayenesini öne almak için yeterli sebeptir.

· Alt çenenin kapanış sırasında sağa veya sola kayması

· Ön dişlerin kapanmaması ve arada boşluk kalması

· Alt ön dişlerin üst ön dişlerin önünde kapanması

· Dört yaşından sonra süren parmak emme veya emzik alışkanlığı

· Ağız açık uyuma, horlama ve sürekli ağızdan nefes alma

· Isırırken zorlanma veya sürekli tek taraflı çiğneme

· Süt dişlerinin çok erken düşmesi ya da zamanı geçtiği halde düşmemesi

· Süt dişleri arasında hiç boşluk bulunmaması

Son madde ailelerin en sık yanıldığı noktadır. Süt dişleri arasındaki aralıklar bir kusur değil, olumlu bir işarettir. Kalıcı dişler süt dişlerinden daha geniştir ve tam olarak bu boşluklara yerleşir. Sıkı ve boşluksuz duran süt dişleri ise ileride yer darlığı ihtimalini artırır.

Erken kontrol erken tedavi anlamına mı geliyor?

Hayır. Yedi yaş önerisi tedaviye başlama yaşı değil, değerlendirme yaşıdır. Muayene edilen çocukların çoğunda uygun karar beklemektir. Yalnızca dişlerin sıralanmasıyla ilgili çapraşıklık, kalıcı dişlerin büyük bölümü sürdükten sonra ele alındığında da benzer sonuç verdiği için genellikle acele edilmez.

Gereksiz yere erken başlatılan bir tedavinin kendine ait bir bedeli vardır. Çocuk uzun süren bir sürece küçük yaşta girer, ailenin ve çocuğun motivasyonu ise asıl gerekli olduğu dönemde tükenmiş olabilir. Bu nedenle hekimin belirli aralıklarla izleme kararı vermesi, sorunun gözden kaçtığı anlamına gelmez.

Hangi durumlarda erken müdahale gündeme gelir?

Erken müdahale, beklendiğinde tablosu ağırlaşan veya büyümenin desteğiyle daha kolay çözülen durumlarda gündeme gelir. Bu başlıkların ortak özelliği zamana duyarlı olmalarıdır.

Tablonun son satırı, erken tedavi tartışmasının en iyi araştırılmış başlığıdır. Üst ön dişleri belirgin biçimde önde duran çocuklarda tedaviyi küçük yaşta başlatmanın nihai kapanış sonucunu iyileştirdiğine dair güçlü bir kanıt bulunmuyor. Cochrane derlemelerinde öne çıkan fark travma tarafındadır: erken başlayan iki aşamalı yaklaşımda ön dişlerin darbe sonucu zarar görme sıklığı, tedavinin tümüyle ergenliğe bırakıldığı gruba göre daha düşük bulunmuştur. Karar bu nedenle daha düzgün diş vaadinden çok kaza riskinin yönetilmesiyle ilgilidir.

Büyüme dönemi tedavi zamanlamasını nasıl etkiliyor?

Çene kaynaklı sorunlarda zamanlama, yalnızca dişlerle ilgili sorunlara göre çok daha belirleyicidir. Üst çenenin dar olduğu durumlarda damak ortasındaki gelişim bölgesi henüz kapanmamışken yapılan genişletme işlemi, ergenlik sonrasına kıyasla daha az zorlayıcıdır. Aynı genişletme ileri yaşta cerrahi destek gerektirebilir.

Alt çenenin geride ya da önde konumlandığı tablolarda ise hekim büyüme yönünü ve büyüme atağının zamanını izleyerek plan yapar. Burada amaç çeneyi yeniden yaratmak değil, mevcut büyümeyi daha uygun bir kapanış yönünde kullanmaktır. Sonuçlar çocuktan çocuğa değişir ve tek bir çıktı garanti edilemez.

Soğutmalı Pasta Dolabında Sistem Bileşenleri Ne İşe Yarar

İçeriği Görüntüle

İlk muayenede aileyi ne bekliyor?

İlk değerlendirme genellikle kısa sürer ve çoğu zaman çocuğun ağzına hiçbir aparey takılmadan tamamlanır. Hekim ağız içi muayene yapar, kapanışı ve çene hareketlerini kontrol eder, gerekli görürse tek bir panoramik film ister. Aile muayeneden üç sorunun cevabıyla çıkmalıdır: bir sorun var mı, varsa şimdi mi ele alınmalı, izlenecekse hangi aralıkla kontrol edilecek?

İzleme kararı verilen çocuklarda kontroller çoğunlukla altı ile on iki ay arasında planlanır. İzmir'de çocuk ortodonti uygulamalarıyla ilgilenen hekimlerden biri olan Uzm. Dr. Çağrı Şibal, Ankara Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi mezunu; ortodonti uzmanlığını Hacettepe Üniversitesi Ortodonti Anabilim Dalı'nda tamamladı ve Bayraklı'daki muayenehanesinde çalışıyor.

Sıkça Sorulan Sorular

Süt dişleri nasılsa düşecekse kontrol gerekli mi?

Kontrolün konusu çoğu zaman süt dişlerinin kendisi değildir. Hekim çenelerin birbirine göre konumunu, kalıcı dişlere ayrılmış yeri ve kapanış alışkanlıklarını değerlendirir. Bunların hiçbiri süt dişleri döküldüğünde ortadan kalkmaz.

Çocuğumun hiçbir şikayeti yok, yine de gitmeli miyim?

Ortodontik sorunların çoğu ağrı yapmaz. Çocuk kendi ağzındaki farkı bilmediği için genellikle şikayet de etmez. Bu nedenle şikayet, tarama kararı için güvenilir bir ölçüt sayılmaz.

İlk muayenede röntgen çekilmesi şart mı?

Şart değildir. Görüntüleme; gömülü diş şüphesi, eksik diş kuşkusu veya kalıcı dişlerin sürme sırasındaki belirsizlik gibi durumlarda istenir. Hekim gerekli görmezse ilk muayene klinik değerlendirmeyle tamamlanabilir.

Ortodonti uzmanına başvurmak için yönlendirme gerekiyor mu?

Aileler doğrudan başvurabilir. Çocuk diş hekimi de rutin kontrol sırasında yönlendirme yapabilir. İki yol da geçerlidir ve aralarında sıra şartı yoktur.

Erken tedavi ikinci bir aşamayı tamamen ortadan kaldırır mı?

Her zaman kaldırmaz. Erken dönemde yapılan işlem çoğunlukla belirli bir sorunu hedefler. Kalıcı dişlerin tamamı sürdükten sonra dişlerin sıralanması için ikinci bir aşama gerekebilir. Ailenin bunu baştan bilmesi, sürecin ortasında beklenti farkı oluşmasını önler.